Premier: prawda o zbrodni wołyńskiej ma prowadzić do pamięci i pochówku ofiar

Rocznica 11 lipca i pamięć o ofiarach zbrodni wołyńskiej

11 lipca przypada rocznica tzw. krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. W tym dniu przypominane są wydarzenia, w których ukraińscy nacjonaliści dokonali ludobójstwa na Polakach, obywatelach polskich oraz przedstawicielach innych narodowości mieszkających na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej. W przekazie premiera centralne miejsce zajmuje obowiązek wobec ofiar i ich rodzin, ale także wobec państwa, które ma obowiązek nazywać sprawców i zbrodnię po imieniu. Podkreślono, że bez prawdy nie da się zbudować uczciwej pamięci ani trwałej przyszłości.

W tekście zwrócono uwagę, że pamięć o zamordowanych nie może ograniczać się do ogólnego wspomnienia. Każda ofiara ma mieć przywrócone imię, nazwisko i miejsce kaźni, a osoby zabite nie mogą pozostać bezimienne. Wskazano też, że brak godnego pochówku przez dziesięciolecia był dla rodzin dodatkowym ciężarem. Z tego powodu pamięć została opisana jako wspólny obowiązek wobec bliskich ofiar, narodu i państwa polskiego.

Wznowienie poszukiwań i ekshumacji na Ukrainie

Premier poinformował, że podjął skuteczne starania o wznowienie po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej na Ukrainie. Dotyczy to nie tylko ofiar wołyńskich, ale także innych polskich ofiar wojen XX wieku, których ciała nie zostały wcześniej godnie pochowane w grobach. W przekazie podkreślono, że rodziny tych osób czekały na ten moment ponad 80 lat. Oznacza to długi proces przywracania pamięci, identyfikacji oraz porządkowania miejsc spoczynku ofiar.

Zaznaczono, że celem działań jest ocalenie pamięci o każdej odnalezionej osobie z imienia i nazwiska. W Warszawie ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem oraz nazwiskami wszystkich odnalezionych i zidentyfikowanych ofiar. Zapowiedziana forma upamiętnienia ma mieć charakter trwały i publiczny, tak aby Rzeczpospolita nie zapomniała o żadnej z nich. W praktyce oznacza to połączenie prac poszukiwawczych z oficjalnym, stałym miejscem pamięci w stolicy.

Prawda jako warunek pojednania i bezpieczeństwa

W wystąpieniu podkreślono, że pamięć nie może służyć nienawiści. Wprost wskazano, że odpowiedzią na nacjonalizm nie może być kolejny nacjonalizm. Zamiast tego pamięć i prawda mają wspierać budowę przyszłości wolnej od nienawiści i pogardy. Taki kierunek został przedstawiony jako warunek odpowiedzialnego prowadzenia polityki historycznej i społecznej.

Odwołano się także do doświadczeń powojennej Europy. Wskazano, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku, a zarazem Europa pojednana po II wojnie światowej, była możliwa dzięki prawdzie i nazywaniu rzeczy po imieniu. Z tego wyprowadzono wniosek, że każdy, kto chce dołączyć do takiej wspólnoty, musi być gotowy na przyjęcie prawdy. Zaznaczono również, że obecnie odpowiedzialność dotyczy przyszłości i bezpieczeństwa dzieci oraz wnuków, a więc także współpracy międzynarodowej.

Wspólna odpowiedzialność Polski, Ukrainy i Europy

W końcowej części przekazu zaznaczono, że odpowiedzialność za przyszłość i bezpieczeństwo jest wspólna dla Polski, Ukrainy i Europy. Wskazano, że potrzebna jest solidarność wobec zagrożeń, które dotyczą całego regionu. Tę solidarność opisano jako budowaną na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei. W ten sposób pamięć o ofiarach została połączona z dzisiejszymi wyzwaniami politycznymi i bezpieczeństwa.

Przekaz premiera łączy więc trzy elementy: upamiętnienie ofiar, wznowienie poszukiwań i ekshumacji oraz budowę trwałego miejsca pamięci w Warszawie. Każdy z tych punktów odnosi się do innego etapu działań, ale wszystkie mają wspólny cel. Jest nim przywrócenie imion ofiarom, zapewnienie im godnego pochówku i utrwalenie pamięci o wydarzeniach 11 lipca. W centrum pozostaje zasada, że pamięć ma prowadzić do prawdy, a prawda do pojednania.

• 11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej.
• Rodziny ofiar czekały na wznowienie poszukiwań i ekshumacji ponad 80 lat.
• W Warszawie ma powstać Mur Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami odnalezionych oraz zidentyfikowanych ofiar.
• Przekaz odnosi się do ofiar zbrodni wołyńskiej oraz innych ofiar wojen XX wieku na Ukrainie.