Filtracja zamiast wymiany: kiedy odnowić olej przepracowany
Olej hydrauliczny rzadko psuje się chemicznie. Znacznie częściej wypada z gry przez zanieczyszczenie cząstkami i wodą, choć sam olej bazowy i pakiet dodatków są jeszcze sprawne. W takiej sytuacji wymiana całego zbiornika bywa marnowaniem pieniędzy, bo ten sam efekt daje filtracja za ułamek kosztu.
Pytanie nie brzmi więc, czy filtrować, czy wymieniać, tylko kiedy który krok się opłaca. Odpowiedź zależy od tego, co dokładnie zepsuło się w oleju, a to widać dopiero po badaniu próbki. Bez niego decyzja jest wróżeniem z fusów, a maszyna albo dostaje niepotrzebnie nowy olej, albo pracuje na płynie, którego nie da się już uratować.
Kiedy filtracja, a kiedy wymiana
O losie oleju decyduje kilka parametrów. Część z nich filtracja przywraca, część wymaga już wymiany. Poniższa tabela porządkuje typowe przypadki.
| Stan oleju | Filtracja przywróci | Wymiana konieczna |
|---|---|---|
| Zanieczyszczenia stałe (opiłki, kurz) | tak, filtr bocznikowy | nie |
| Woda | tak, odwadnianie lub absorpcja | tylko przy trwałej emulsji |
| Lepkość poza zakresem klasy | nie | tak |
| Wysoka liczba kwasowa, utlenienie | nie | tak |
| Wyczerpane dodatki (AW, EP) | częściowo, przez dolewkę | tak, gdy mocno zużyte |
Wniosek jest prosty. Jeśli olej jest brudny albo zawodniony, ale jego baza i dodatki są w porządku, filtracja przywróci go do pracy. Jeśli natomiast zmieniła się lepkość albo olej się utlenił, żaden filtr tego nie cofnie i trzeba wymienić płyn. Dlatego badanie oleju jest tańsze niż jakakolwiek pomyłka w tę czy w tę stronę.
Klasa lepkości i klasa czystości
Przy doborze i ocenie oleju hydraulicznego liczą się dwie rzeczy: lepkość i czystość. Lepkość opisuje klasa ISO VG, czyli lepkość kinematyczna w temperaturze 40 stopni.
| Klasa | Lepkość w 40°C | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| VG 32 | ok. 32 cSt | hydraulika przy niższych temperaturach, układy precyzyjne |
| VG 46 | ok. 46 cSt | najpopularniejszy w hydraulice przemysłowej i maszynach mobilnych |
| VG 68 | ok. 68 cSt | wyższe obciążenia i wyższa temperatura otoczenia |
Litery przy klasie też mają znaczenie. Oznaczenie HV to olej o wysokim wskaźniku lepkości, który utrzymuje stabilną lepkość w szerokim zakresie temperatur. Olej HV 46 sprawdza się w maszynach pracujących od mrozu po upał, bo nie gęstnieje nadmiernie zimą i nie rozrzedza się latem. Drugą stroną medalu jest czystość, którą opisuje kod ISO 4406, na przykład 18/16/13. Trzy liczby to klasy zawartości cząstek powyżej 4, 6 i 14 mikrometrów w mililitrze oleju. Im niższe liczby, tym czystszy olej, a precyzyjne serwoukłady wymagają wartości niższych niż zwykła hydraulika mobilna.
Ile kosztuje filtracja, a ile wymiana
Najlepiej widać to na dużym zbiorniku. Poniższy wykres zestawia orientacyjny koszt odnowienia 500 litrów oleju hydraulicznego dwiema drogami.
„Przy dużych zbiornikach, jak w prasach czy wtryskarkach, wymiana to nie tylko cena oleju, ale też utylizacja i postój linii. Widzieliśmy przypadki, gdzie filtracja w ruchu kosztowała kilka razy mniej niż spuszczenie i napełnienie układu. Warunek jest jeden: olej musi się do tego nadawać, a to sprawdza próbka, nie oko."
Dariusz Olbromski, właściciel FHU Olbromski w Gdańsku, dystrybutor olejów przemysłowych od 2002 roku
Jak wygląda filtracja w praktyce
Proces zaczyna się od badania oleju, które przesądza, czy zabieg ma sens. Następnie do układu podłącza się filtr bocznikowy, przez który olej krąży w obiegu obocznym, oddając cząstki i wodę bez przerywania pracy maszyny. Po osiągnięciu docelowej klasy czystości olej sprawdza się ponownie, a w razie potrzeby uzupełnia pakiet dodatków. Efektem jest płyn spełniający wymagania producenta, przy koszcie i przestoju znacznie niższym niż pełna wymiana.
Filtracja nie jest cudownym środkiem na wszystko i nie zastąpi wymiany tam, gdzie olej jest naprawdę zużyty. Jej siła leży w czym innym: pozwala nie wylewać oleju, który jeszcze się nadaje, tylko dlatego, że zrobił się brudny. Dla zakładu z dużymi układami hydraulicznymi to nie oszczędność na papierze, lecz wymierna różnica w rocznym budżecie na gospodarkę olejową.
Materiał powstał we współpracy z olbromski.pl. Klasy lepkości podano wg ISO 3448, oznaczenia olejów wg ISO 6743-4, a klasy czystości wg ISO 4406. Koszty mają charakter orientacyjny i zależą od wielkości układu oraz stanu oleju, który określa badanie próbki.